احمد على خان وزيرى

28

جغرافياى بلوچستان ( فارسى )

زياد دارد موسوم به كوه مزار . اگرچه به اسطرلاب و قاعده ارتفاع گرفته نشده ، كه به تحقيق و يقين ارتفاع [ 98 ] آن معلوم شده باشد . ليكن گويا پانصد ذرع ارتفاع داشته باشد . خود مصنّف از ابارق كه جزو بلوك راين كرمان است و از آنجا تا آن كوه پنجاه فرسخ است ، آن كوه را به كرّات ديده‌ام . در آن كوه معدن گوگرد است . نامه‌نگار به خوبى آن گوگرد نديده و نشنيده‌ام كه در جايى باشد . واقعا گوگرد آنجا به صافى و رنگ بلور مىآيد . گوگرد آنجا را به كرمان مىآورند . گويند در سر آن كوه مدفن شخص مرتاضى بوده ، با اين همه آن كوه موسوم به مزار شده و آثار [ 99 ] دخمه بسيار هم در آن كوه مىباشد . خلطى كه از معادن به عمل مىآيد در آن كوه بسيار است . معلوم است كه معدن فلزات زياد داشته و نمكزارى در نيم فرسنگى دارد كه چهار فرسخ عرض و طول دارد و نمك بسيار خوب دارد . به زمان وجه تسميهء به زمان : مرحوم محمّد قاسم خان دامغانى كه در حكمرانى مرحوم ابراهيم خان ظهير الدّوله قاجار به كرمان چند سال حاكم بلوچستان بوده ، گفت : از شهباز خان بزمانى جهت تسميه به زمان را پرسيدم ، گفت : چون هواى به زمان نسبت به ساير [ 100 ] بلوچستان ييلاق است و حكام و رؤساى بلوچستان هر اوقات از رزم فارغ مىشدند در اينجا توقف مىكردند و بزم مىكردند ، با اين همه موسوم [ به ] به زمان شد . كوه به زمان تا يك ماه و پنجاه روز بعد از نوروز برف دارد . بزرگ به زمان پسرهاى شهباز خان بودند كه پدر بر پدر در آنجا رياست داشتند و صاحب اوضاع و سامان بودند . اكنون از تصاريف روزگار بعضى دربه‌در و برخى خاك را بستر نمودند . فاصله به زمان [ 101 ] و بمپور پانزده فرسخ است و صحرايى بىآب است . آهو زياد دارد . حاجى سيدعلى خان بمى كه سه سال حاكم بلوچستان بود ، مىگويد : من آهوى سياه همان ذات آهوى هندوستان در صحراى ميانهء به زمان و بمپور ديده‌ام و صيادى هم يك دفعه در همانجا از همان آهوى سياه صيد كرده ، براى من آورد . ماليات آنجا در محصولات ده من ، سه من . از گوسفند آنجا سالى ششصد تومان مىگيرند .